Transmutation (2)
Ik was in de tentoonstelling van Sara Sejin Chang in Landhuis Oud Amelisweerd.
Lees: Transmutation in Landhuis Oud Amelisweerd
In deze blog (Transmutation 2) ga ik uitgebreider in op de tentoonstelling en deel mijn persoonlijke ervaringen.
Moeilijk te beschrijven genre
In de bijzondere sfeer van dit oude landhuis zag ik films in een moeilijk te beschrijven genre: deels documentair, deels sfeervolle beelden in aquarel geschilderd en gefilmd, deels geacteerd, deels met ingesproken teksten… En dit alles tot een geheel verweven.
De films worden getoond in een omgeving die onderdeel is van de beleving. Bijv. in een sfeervolle ruimte met objecten en originele tekeningen of, zoals in de installatie Dismemberment, bestaand uit een film met daarnaast een zaal met een expositie die je weer in de film terug herkent.
Deze (film) installaties gaan over schrijnende onderwerpen zoals ‘afgesneden zijn van je roots na transnationale, transculturele adoptie, en over westers superioriteitsdenken en oosterse waarden’. Maar ze zijn gevat in een toegankelijke poëtische vorm. Het is geen aanval, het is prachtig.
Stevige onderwerpen – Een lust voor je oog
Chang maakt kunstwerken over stevige onderwerpen in beelden die een lust zijn voor je oog. Ga vooral zelf kijken, dompel je onder, vertraag, en bevraag je ‘blik’. Maar mocht het niet lukken om naar Oud Amelisweerd af te reizen, lees dan vooral verder.
Eigen gedachten
Hierna deel ik de ervaringen die ik had met een aantal kunstwerken van Sara Sejin Chang. Nogmaals: de tentoonstelling biedt vele invalshoeken en daarmee aanknopingspunten voor ieders eigen gedachtes.
Kamer 1.10 – Dismemberment
Mijn dochter met wie ik ging kijken, wist het al; “mam loopt eerst snel door alle zalen en landt dan ergens”. Ik begon inderdaad achteraan de tentoonstelling bij Dismemberment.
Expositie
Eerst stap je een zaal (expositie) in met allerlei objecten waaronder een papieren figuur in een vitrine, bosjes houten ‘piemels’ in de hoeken, van papier gevouwen gezichten aan de wand. Je kijkt een beetje rond en denkt er het jou-eh van. Is het etnografische kunst, hedendaagste kunst. Welk perspectief moet ik hanteren? Wat vind ik er van?
Film
In de aangrenzende zaal hangen dezelfde papieren maskers en wordt een film vertoond. Je gaat zitten op een boomstam en laat je 45 minuten meevoeren door de acteurs: een stereotiepe witte (Berlijnse) galeriehoudster en een Aziatische kunstenaar die haar werken voor de tentoonstelling uitpakt (gespeeld door Chang zelf), en zo worden in deze filminstallatie diverse gezichtspunten, rollen en (voor)oordelen zichtbaar.
Ongemakkelijk, hilarisch, magisch
Het voelt ongemakkelijk (maar ook hilarisch en cynisch) hoe de galeriehoudster “Europa” vanuit het westerse verlichtingsdenken de Aziatisch ogende kunstenaar benaderd. Ik hoor teksten als: “Wij westerlingen hebben modern en academisch denken, universiteiten en musea overal ter wereld gebracht. En ooh…, we hebben jullie vooruitgang gebracht. Doen we nog steeds. En ooh…, ik ga jou ook helpen een carrière op te bouwen want zelf kun je dat niet”. Superioriteits denken. Grof.
Daarnaast voel je de magie van de oosterse beelden en rituelen die de film geeft.
Labels, perspectief en oordelen
Het is maar al te herkenbaar dit gezichtspunt van de ‘galleriehoudster’. En heb ik, in het westen opgevoed, niet zelf ook nog steeds dit reflex, dit superioriteits-denken? Ben ik me er genoeg bewust van? Het is een ingebakken blik die ik elke keer stevig moet bevragen, waarbij kennis van de geschiedenis en de oosterse werkelijkheid steeds noodzakelijk is.
Gelukkig zie ik dat mijn dochter van 22 al veel meer snapt en herkent van de boodschap van deze film dan ik 40 jaar geleden op haar leeftijd zou hebben gezien.
Maar ook voor haar geldt: bewust zijn van je eigen labels, perspectief en oordelen. Het blijft interessant en belangrijk. Voor iedereen, van elke achtergrond.
Helend
In de film voert de kunstenaar uiteindelijk een spiritueel oosters ritueel uit. Tijdens deze ceremonie nemen de goden alles weg bij een persoon wat diegene niet langer dient (hebzucht, arrogantie, misbruik, ziekte), om zo wedergeboorte mogelijk te maken. Helend.
Daarna loop je weer terug in de expositie in het zaaltje ernaast, die je nu met totaal andere ogen onzeker beziet. Leuk is dat ook.
Kamers 1.1/2/5/6/7 – Hollands Kabinet
Tussen de diverse installaties in de kamers van het landhuis, hangen wanden vol kabinetten in aquarel. Uit de serie Hollands Kabinet.
Een kabinet: een traditionele Hollandse voorraadkast, maar ook het woord voor de Nederlandse regering. Sara Sejin Chang schilderde elke dag één kabinet(kast) vanaf 14 oktober 2010, de dag dat Rutte I zijn (regerings)kabinet startte. De schok dat radicaal rechts macht kreeg. Chang stopte met tekenen na 558 dagen toen het gedoogkabinet viel.
Ik vind het een mooie dagelijks bewuste verbeelding. Al voelde ik er verder niet zoveel bij, dan dat die ‘kasten vol radicaliteit’ alleen maar groter zijn geworden na Rutte I.
Het project klopt met wat ze zegt over al haar werk. Dat ze ingewikkelde of zware onderwerpen aansnijdt in een vorm die uitnodigend en heel toegankelijk is.
Kamer 1.3 – Art History
Een rustig doorklikkende diaserie van abstracte beelden. Tijdens het kijken, wisten mijn dochter en ik nog niet wat het verhaal achter de installatie Art History was en genoten van de kleur en vorm. En kregen zin om ook zelf te gaan verven.
In het westen zijn we gewend aan een lineaire lezing van de kunstgeschiedenis. Chang laat zien hoe het ook anders kan. Cyclisch, zonder hiërarchie. De abstracte beelden klikken voorbij in een ander ritme. Het gaf ons in ieder geval een fijn gevoel. Vloeiend en mooi.
Kamer 1.4 – Four Months, Four Million Light Years
En dan Adoptie. Wederom een installatie in een betoverende sfeer over een onderwerp waar je nog lang over kunt nadenken. Met de titel: Four Months, Four Million Light Years
Adoptie over de grenzen van landen en culturen heen vanaf de jaren 50. Het verhaal heeft de persoonlijke bron van Chang ’s adoptie uit Korea. Ze verweeft geschiedenis uit een lang verleden (VOC), de Koreaanse Oorlog (waar Amerika en Europeanen, waaronder Nederlandse militairen vochten), met oosterse beelden over sjamanisme.
Blik op transnationale, interculturele adoptie
Het geeft een besef van de blik in westerse ogen op transnationale, interculturele adoptie: “wij redden die kindertjes uit onderontwikkelde landen”.
En om het maar direct persoonlijk te maken: ook ik dacht ooit (30 jaar geleden), “waarom zelf een kind op de wereld zetten als er nog zoveel andere kinderen zijn om te helpen aan een vrolijker leven? En zo zelf verbonden te worden met een andere cultuur”. We meldden ons toen aan als adoptieouders, kregen een cursus en leerden daar van alles. We werden geïnformeerd over de procedure, maar ook lieten ze ons stilstaan bij de moeder die haar kind heeft moeten afstaan.
Maar oh-oh. In de film-installatie van Sara Sejin Chang zie je nog heel andere perspectieven. Wat te denken van het feit dat ter adoptie ‘aangeboden’ kinderen vaak het slachtoffer zijn van westers geweld en verdeling. Je ziet stoere militairen die hun zachte kant tonen door met kinderen te spelen, wiens ellende mede door hen is veroorzaakt. En het besef landt nog maar eens dat deze kinderen van hun (voor)ouders en hun culturele achtergrond werden weggehaald en zich steeds dankbaar moeten tonen dat ze in de westerse wereld mochten opgroeien.
Geen college maar een opening naar begrijpen
De film Four Months, Four Million Light Years is deels feitelijk en historisch, je kunt het ‘snappen’ maar daarnaast is het vooral een verbindend visueel gedicht. Het is geen college maar een opening naar begrijpen middels tekst maar vooral in beelden, sferen en geluiden.
Ik werd emotioneel ‘weggeblazen’ omdat ik het kon toelaten, me niet hoefde te verdedigen zoals destijds zo vaak tegen de sentimentele beelden van ‘Opsporing Verzocht’. Ik kon nu mijn eigen perspectieven bekijken: wat waren ze toen en wat zijn ze (ook) nu?
De film-installatie van Chang maakt dat ik de keuze toen voor adoptie weer op een nieuwe manier kan bekijken. En nee, het is voor ons niet zover gekomen. Door de uiterst lange procedure en onze voortschrijdende leeftijd, lieten we uiteindelijk toch onze eigen kinderen ter wereld komen.
Zelf kijken
De boodschap van de film proberen uit te leggen met alleen woorden, maakt hem zó plat. Ga vooral zelf kijken. Van begin tot eind. Daarná kun je erover praten en verder lezen. In het zaalboekje of bijvoorbeeld in de artikelen die ik onderaan dit blog noem.
Sjamanisme
… toch ook: zonder de tentoonstelling gezien te hebben, gaf de video van het interview met Sara Sejin Chang en mijn bespiegelingen over de tentoonstelling mijn lief Antoon nieuwe triggers. Zo herkende hij het beeld van de sjamaan op de prent van VOC-directeur Nicolaes Witsen die hem wegzette als duivelse priester.
Antoon (ooit katholiek opgevoed) dacht verder na over de uitroeiing van sjamanistische culturen door christelijke missionarissen. Niet alleen gebeurde dit in Azië, maar overal ter wereld (ook in Europa) waar de christelijke beschavingsmissie vanuit hun (West)Europese koloniale superioriteits-denken alle ‘duivelse’ rituelen wilde uitroeien. Het blijkt maar ten dele gelukt. Hij haalt bijv. het toffe boek van Charles Freger tevoorschijn. Met (oei?) titel Wildermann.
Zoals hij zelf stelt: natuur verbonden spiritualiteit en rituelen blijken diep geworteld en hebben tot op de dag van vandaag kunnen overleven. Daarenboven vindt ook een herwaardering plaats. Een bewust zijn van wie wij zijn, als mens, niet boven maar innig verbonden met de natuur.
Ha! Dit klinkt mij positief in de oren en een mooi besluit van dit blog. Benieuwd wat jullie van deze tentoonstelling van Sarah Sejin Chang (Sara van der Heide) gaan meenemen.
Tentoonstelling tot 25 oktober ’26
Zelf wil ik nóg eens gaan. Om ook de film te zien die ik oversloeg (The Garden: een meditatief cyclisch beeld van de veranderingen van de planten in haar volkstuin, wat staat voor een andere manier van denken over tijd). Bovendien wil ik nóg en keer de filminstallaties zien die zo tot nadenken stemden. Deze kunstwerken waar ik na de eerste open blik van alles over gelezen heb en nu nieuwe lagen kan ontdekken.
Ik las tijdens het schrijven van dit blog o.a. nog:
Interview met Chang in Metropolis M
Interview met Chang in Ocula.com
Ook het zaalboekje van de tentoonstelling geeft achtergrond aan de kunstwerken van Sara Sejin Chang:
Zaalboekje met achtergrondinfo. Transmutation
Ook nog de moeite waard is het interview van Laurie Cluitmans, Conservator van het Centraal Museum Utrecht, met kunstenaar Sarah Sejin Chang over deze tentoonstelling in Landhuis Oud Amelisweerd.